NOI Projectenboek Bladeren door het NOI Projectenboek?

Aad van Winden, projectleider MIA Duurzame Agro- en Visserijketens

Genezen van antibiotica

Gebruik van antibiotica bij dieren draagt bij aan bacteriële resistentie. Hierdoor neemt de kwetsbaarheid van de gezondheid van dier en mens toe. Door alternatieven te ontwikkelen kunnen we het gebruik van antibiotica beperken.

"We hebben eerst enkele partijen gevraagd een essay op te stellen over het thema. Dit leidde tot een duidelijke probleemstelling. Er lopen nu enkele afzonderlijke onderzoeken die van belang kunnen zijn voor een duurzame agroketen. Het gaat zowel om het ontwikkelen van nieuwe werkingsmechanismen als om maatregelen in de bedrijfsvoering, zoals hygiëne en een andere manier van werken. Na 2013 moet dit resulteren in de ontwikkeling van gepatenteerde producten."

"Dat het maatschappelijk relevant is hoeft, denk ik, geen nadere toelichting. Al zo'n dertig jaar weten we dat bacteriën resistent worden en dus bepaalde vormen van antibiotica uiteindelijk niet meer werken. Maar we hebben de afgelopen jaren te maken gehad met verschillende incidenten waardoor het onderwerp hoger op de agenda is komen te staan. In 2008 werd breed bekend dat varkenshouders uit Brabant en de Achterhoek in ziekenhuizen in quarantaine moesten als ze werden opgenomen. Toen is het kwartje gevallen."

"Nederland heeft in de wereld van oudsher een vooraanstaande positie op het gebied van onderzoek naar diergezondheid. We willen deze kennis en expertise zo efficiënt mogelijk benutten en tegelijkertijd nieuwe kennis ontwikkelen. Dat kan in economisch opzicht een impuls geven aan deze sector. In het project zijn overheden, kennisinstellingen en bedrijven betrokken. We werken nauw samen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Volksgezondheid en dierlijke gezondheid zijn twee zijden van een medaille."

"In dit project gaat het om fundamenteel onderzoek, maar we betrekken wel vanaf het allereerste moment de gebruikers en producenten erbij. Wetenschappelijk onderzoek staat nadrukkelijk in de context van een maatschappelijke oplossing. Van begin af aan maken we een koppeling met de praktijk en bevorderen zo dat onderzoek leidt tot toepassing."

Project:
Maatschappelijke Innovatie Agenda Duurzame Agro- en Visserijketens - Alternatieven voor antibiotica
Doel:
Terugdringen van het gebruik van antibiotica door het ontwikkelen van alternatieven voor antibiotica én het veranderen van de manier van werken
Looptijd:
2009 tot 2013
Samenwerkingspartners:
Ministerie van LNV (financier), ImmunoValley (uitvoerder)
Meer informatie:
www.immunovalley.nl

"Een sterke veestapel, daar geloven wij in"

Toekomstbeeld
We schrijven het jaar 2021. René runt een pluimveehouderij in Oost-Brabant. Net als veel andere agro-ondernemers werd zijn bedrijf tot 2015 twee decennia lang geteisterd door rampspoed als gevolg van infectieziekten. "Driemaal zijn hier alle kippen geruimd. Dat heeft er emotioneel én commercieel flink ingehakt."

"Het is een wonder dat dit bedrijf nog bestaat", stelt René nu droog vast. Tijden zijn gelukkig veranderd. Hij ligt nu niet meer wakker van agressieve bacteriën. "De dieren zijn veel sterker, ze kunnen zonder antibiotica ziekten overwinnen. Gezonder voor hen én voor de vleesetende consument."

René: "Je kunt het je bijna niet meer voorstellen, maar in 2010 discussieerden we in Nederland nog vrolijk over megastallen voor pluimvee. Terwijl juist die vorm van intensieve veehouderij een van de oorzaken is geweest van het uitbreken van epidemische ziekten en het toedienen van steeds meer antibiotica. Met als gevolg dat de antibioticaresistentie van bacteriën zeer snel toenam. Vergeet niet dat infectieziekten onder dieren vaak overgaan op de mens. Denk aan de tijden van vogelpest, Q-koorts en gekkekoeienziekte. Zeventig procent van de humane epidemische ziekten begint bij dieren."

Weerbaarheid

René heeft nu een duurzaam agrarisch bedrijf. "Minder kippen per vierkante meter die nauwelijks tot geen antibiotica krijgen toegediend. Ziekten voorkomen we door ze goed voer te geven met lichaamseigen afweerstoffen zodat de dieren eventuele infecties zelf kunnen bestrijden. Ze zijn daardoor weerbaarder. Cruciaal is ook dat we de dieren meer tijd geven om te groeien waardoor ze genetisch sterker zijn. Eens dachten we dat we met plofkippen in de snel toenemende vraag naar vlees konden voorzien. Kippen die in korte tijd een massa vlees 'produceerden'. Vergelijk het met ons mensen: tijdens de groeifase is het van belang dat het lichaam ziekteverwekkers bestrijdt. Dat zorgt ervoor dat je op latere leeftijd meer kracht hebt zelfstandig infecties te overwinnen. Daarnaast was het aanpassen van het bedrijfsmanagement belangrijk. Zo hebben we stress onder de dieren kunnen beperken, want juist in die omstandigheden zijn ze bevattelijk voor ziekten."

Meer met minder

Met gezondere kippen en dus gezonder kippenvlees staat er nu ook een economisch gezonder bedrijf. René: "In verhouding tot tien jaar geleden is de vleesproductie verdubbeld en zijn de energieconsumptie en mestproductie gehalveerd. Om het rendabel te krijgen moest desondanks de prijs omhoog. Gelukkig hebben we de publieke opinie langzaam kunnen overtuigen dat voor kwalitatief beter en gezonder vlees op het bord meer geld op tafel gelegd moet worden. Zonder die bereidheid had ik hier niet meer gestaan en was de veehouderijsector in Nederland überhaupt gemarginaliseerd. Schaalverkleining en duurzame veehouderij is onze redding geweest."

Chip

René onderstreept dat de veranderingen niet alleen het gevolg zijn van beter voer en het vermijden van antibiotica. Ook heeft hij gekeken naar verbeteringen in het management met mooie resultaten tot gevolg. Hij geeft een voorbeeld: "Vrijwel alle veehouders kunnen hun dieren nu dankzij een ingebrachte chip individueel volgen. Zo houden we eenvoudig het gewicht, de temperatuur en de algehele gezondheid van varkens, kalveren en kippen in de gaten. Als we bij het uitlezen afwijkende waarden constateren, dan hoeven we alleen die ene kip of dat ene varken of kalf een specifiek middel te geven. En in stresssituaties volgen we ze nog intensiever. Zo kunnen we snel ingrijpen of we geven ze vooraf voer waaraan bestanddelen zijn toegevoegd die het bestaande afweersysteem tijdelijk verbeteren."

Consortium

Aan de wieg van de stille revolutie in de veehouderij stond het consortium Immuno Valley. Een samenwerkingsverband van onderzoeksinstituten, overheden, academische ziekenhuizen en bedrijven in het noordelijke deel van de Randstad. Zij bundelen al vanaf 2007 hun krachten in de strijd tegen dierlijke en humane infectieziekten en ontwikkelen alternatieven voor antibiotica. Algemeen manager Arno Vermeulen: "Met steun van het programma Nederland Ondernemend Innovatieland hebben we in de periode 2009-2013 de ruimte gekregen mogelijkheden te onderzoeken om de sector duurzamer en gezonder te laten functioneren. Er zijn vier afzonderlijke projecten gestart, die uiteindelijk allemaal hun bijdrage hebben geleverd, waaronder enkele zeer succesvolle alternatieven voor antibiotica. En wat belangrijk is: na 2013 hebben de nieuwe producten dankzij de directe betrokkenheid van producenten in Immuno Valley snel hun weg naar de markt gevonden."

Eigen afweer

"Wat we zogenaamd waren vergeten", vervolgt Vermeulen, "is dat het eigen afweersysteem van robuuste dieren zeer effectief is. Eiwitten en peptiden die deel uitmaken van dit afweersysteem zijn in staat bescherming te bieden aan een breed scala van ziekteverwekkers. Bovendien kost het veel minder energie infecties op deze wijze buiten de deur te houden. Door plantenextracten aan het voer toe te voegen hebben we dit natuurlijke afweersysteem versterkt. Darmen blijven gezond en ziektenkiemen krijgen geen kans. Daarnaast hebben we afweerstoffen ontwikkeld die werken als infectieremmers en die niet tot resistentie leiden, zoals dat bij antibiotica wel het geval was."


web: qabana