NOI Projectenboek Bladeren door het NOI Projectenboek?

Marieke van Putten, projectleider Innovatiegericht Inkopen, PIANOo - expertisecentrum aanbesteden

Voorrang voor innovatie

Als de overheid meer innovatieve, duurzame producten en diensten inkoopt, dan snijdt het mes aan twee kanten: de overheid kan zijn maatschappelijke doelstellingen waarmaken en tegelijkertijd een impuls geven aan de ontwikkeling van innovatieve bedrijven.

"We willen dat het inkopen van innovaties een stevige plaats krijgt binnen de overheid. Nederland Ondernemend Innovatieland heeft de maatschappelijke relevantie van het programma Innovatiegericht Inkopen verder aangescherpt. Zo is duurzaamheid een belangrijk thema en is innovatie daarvoor een goede motor. De overheid is vaak afhankelijk van marktpartijen, want die voeren de werkzaamheden uiteindelijk uit. Juist bij aanbestedingen kun je je invloed aanwenden en als overheid de daad bij het woord voegen."

"We willen bereiken dat overheidsorganisaties hun aanbestedingsprocedure professionaliseren. Ideaal zou zijn als de kennis van de markt doorlopend op peil wordt gehouden, zodat nieuwe oplossingen worden getraceerd en gewogen. Als de aanbestedingsprocedure start, kan vervolgens een klein team van deskundigen met verschillende competenties snel een inschatting maken: wat biedt de markt aan, wat zijn kansrijke ontwikkelingen, welke innovaties zijn rijp om toe te passen en hoe zorgen we ervoor dat juist die een kans krijgen in de inkoopprocedure? Te vaak stelt men louter een functionele specificatie op. Dat bevordert de selectie van innovatieve producten en diensten niet."

"Het programma biedt goede voorbeelden aan op websites en in brochures. Denk aan voorbeelden vanuit de bouw zoals het NIOO-gebouw, maar ook op het gebied van ICT of op het gebied van waterzuivering. Twee virtuele platforms zijn in ontwikkeling: een gesloten forum op PIANOo en een open platform op LinkedIn. We organiseren bijeenkomsten, waar we thema's bespreken als intellectueel eigendom en de concurrentiegerichte dialoog. Dit laatste is een nieuwe aanbestedingsvorm die ons zeer geschikt lijkt om innovatieve bedrijven een kans te geven. Ook brengen we steeds vaker marktpartijen en overheden bij elkaar."

Project:
Innovatiegericht Inkopen
Doel:
Stimuleren van de inkoop van innovatieve producten en diensten door overheidsorganisaties
Looptijd:
2009 tot 2011
Samenwerkingspartners:
Innovatiegericht Inkopen is onderdeel van kabinetsproject Nederland Ondernemend Innovatieland in samenwerking met PIANOo
Meer informatie:
www.pianoo.nl en www.nederlandondernemendinnovatieland.nl

Geen geitenwollen sokken-gedachte, maar een slim concept

Machiel van der Grift, hoofd van het Facilitair Bedrijf van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO), is projectleider bij de realisatie van de nieuwe huisvesting. In Wageningen verrijst het 'slimste gebouw van Nederland' dankzij een integrale benadering van duurzaamheid. Van der Grift, die tussen alle aanbestedingsregels zoekt naar ruimte voor duurzaamheid en innovatie, schetst in zijn dagboek een proces van jaren.

2003

"Het NIOO heeft meer vestigingen in Nederland. Nieuwe behuizing is nodig. Waar gaan we naar toe? Waar vindt het NIOO wetenschappelijk de meeste aansluiting? De keuze valt op Wageningen. Daar hebben we warme banden mee. Er worden ideeŰn ontwikkeld. In het Programma van Eisen verwoorden we een aantal duurzaamheidsambities. Die zijn nog vrij gangbaar: isolerend glas, veel daglicht. Business as usual."

2006

"Een aflevering van het televisieprogramma Tegenlicht van de VPRO gaat over Cradle to Cradle (C2C). Het programma maakt indruk. We besluiten dat het Programma van Eisen op de schop gaat. Het moet anders. We willen een integrale benadering. Hoe kan het gebouw bijdragen aan de leefbaarheid van zijn omgeving? Hoe zorgen we ervoor dat het gebouw over dertig jaar kan worden hergebruikt? We gaan nadenken over materialen."

2007

"Op basis van een Europese aanbesteding zoeken we naar een architect. De selectiecriteria zijn berucht. Heeft u een accountantsverklaring? Bent u wel eens failliet gegaan? Op basis van de selectiecriteria nodigen we vijf architecten uit voor een presentatie van hun visie. De meeste architecten komen met prachtige maquettes en andere stukjes huiswerk. Daar gaat het dus niet om. Het gaat om de achterliggende gedachte: strak, functioneel, duurzaam en lef."

"De selectie van adviseurs op het gebied van bouwfysica, constructie, elektrotechniek en werktuigbouw vindt natuurlijk ook plaats op basis van duurzaamheid en innovatief denken: welke adviseurs gaan buiten de platgetreden paden? Ook kijken we of adviseurs echt wÝllen en of ze al eerder met elkaar hebben samengewerkt. Want bouwen, en zeker in dit geval, is teamwork."

"De normen die het gebouw als laboratorium stelt, hebben veel invloed op het duurzame ontwerpproces. De vloeren moeten bijvoorbeeld vloeistofdicht zijn. Meestal wordt er een gietvloer gebruikt. Maar dat kan niet, want daar zitten oplosmiddelen in."

"De C2C-zoektocht is een kwestie van pionieren. Wil je een bepaald soort hout? Dan moet dat in de buurt verkrijgbaar zijn. Want als je het laat verschepen, ben je heel wat CO2-uitstoot verder. En het hout moet voldoen aan het Bouwbesluit voor wat betreft inbraakwerendheid. Wil je gerecycled staal? Vind maar eens een aannemer. Zonder keur op je materialen doen de meeste aannemers helemaal niets."

"Uiteindelijk lukt het ons om de aanbestedingen volgens onze duurzaamheidsambities rond te krijgen. Gelukkig kunnen we bij de gunningscriteria wel onze duurzaamheidseisen stellen. Maar niet zo ver als we zouden willen. Je kunt niet zeggen: Ik wil een C2C-gebouw. Bovendien moeten alle eisen transparant, motiveerbaar en meetbaar zijn. Geen eenvoudige opgave."

"Al drie dagen na de publicatie van de aankondiging van de opdracht ontvangen we een klacht van de stichting die de belangen van installatiebedrijven bij aanbestedingsprocedures behartigt. Ik concludeer dat de huidige aanbestedingsregels nog onvoldoende mogelijkheden bieden om duurzaamheidswensen mogelijk te maken. Daarvoor zijn ze te veel gericht op marktwerking."

2009

"In april worden de milieuvergunning en de vergunning volgens de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo) verstrekt. Wij willen de waterhuishouding op ons eigen terrein doen. Consequentie is dat we mogelijk schoon water op de riolering moeten lozen. Volgens het Activiteitenbesluit mag dat niet. Na uitvoerig overleg met het Waterschap Vallei & Eem krijgen we een vergunning op basis van lozing van vuil water - anders geen Bouwvergunning -, waarna we het waterschap onze plannen uitleggen."

"Naast de warmte-koudeopslag willen we een extra hoge-temperatuurbron maken van 45░C, 400 meter onder de grond, die wordt gevoed met onze proceswarmte. Maar je mag maar tot 25░C water in de grond opwarmen. Bestuurders van de provincie Gelderland zijn weliswaar enthousiast over deze vorm van energietransitie, maar de beleidsmakers niet. Uiteindelijk lukt het ons de bron erdoor te krijgen."

"De in 2008 gestarte aanbesteding van het bouwbestek wordt gegund. In mei wordt de eerste paal geslagen. Tijdens de bouw blijven we doorontwikkelen. Dat is niet gebruikelijk. Kan het niet nog wat duurzamer? Kunnen we geen andere materialen gebruiken? Je hebt dus partijen nodig die daarvoor open staan. We houden een startbijeenkomst, waarin we onze ambities nogmaals uitleggen. De bouwwereld is redelijk conservatief. Ze werken volgens een vast stramien. Daar gaan wij tegenin. Niet vanuit een 'geitenwollen sokken'-gedachte, maar eenvoudigweg omdat het goed is!"

"We zitten in een spagaat. DiscussiŰrend en pionerend laveren we tussen biodiversiteit, duurzaamheid, esthetica, financiŰn en weten regelgeving. We zijn creatief, eigenwijs en volhardend. Maar we zijn ook gehouden aan de bouwco÷rdinatieplanning. We kunnen dus niet tot in het oneindige doorontwikkelen. In september 2010 moet het gebouw worden opgeleverd. Toch leidt onze vasthoudendheid tot meer dan de gebruikelijke innovatieve oplossingen. Ook de aannemers raken bevlogen. En geef ze eens ongelijk. Met het oog op de toekomst willen zij ook 'scoren'."

2020

"In de jaren 2003-2010 hebben we iets in werking gezet. Er is veel kennis opgebouwd, waar aannemers nu nog op voortborduren. En de overheid heeft ervoor gezorgd dat de aanbestedingsregels meer ruimte bieden voor duurzaamheid en innovatie. Innovatieve bedrijven - doorgaans kleine bedrijven - vallen bij aanbestedingen niet meer buiten de boot. Duurzaamheid is belangrijk. Als het NIOO-gebouw in 2040 wordt afgebroken, kunnen we alle materialen hergebruiken."


web: qabana